ข้างหลังภาพ

8 ธันวาคม 2479 นสพ.ประชาชาติ รายวัน เริ่มลงพิมพ์นวนิยายเรื่อง "ข้างหลังภาพ" ของ "ศรีบูรพา" หรือกุหลาบ สายประดิษฐ์ นับถึง 8 ธันวาคม 2544 ที่ผ่านมา "ข้างหลังภาพ" มีอายุ 64 ปีเต็มแล้ว 64 ปี ต่อจำนวนพิมพ์ เท่าที่บ่งบอกเป็นหลักฐาน 34 ครั้ง ส่วนที่แปลเป็นภาษาต่างประเทศ ไม่นับ "หนังสือเล่มนี้ ไม่มีกาล ไม่มีล้าสมัย อ่านเมื่อไหร่ก็อ่านได้ เพราะให้ทั้งความบันเทิง และปัญญากับผู้อ่านไปในตัว"
จุดบันดาลใจให้กุหลาบ สายประดิษฐ์ คิด… เขียนนวนิยายเรื่อง"ข้างหลังภาพ" เริ่มมาจากการที่คุณกุหลาบ ได้ทราบเรื่องของหญิงสูงศักดิ์ ผู้มีความรู้ดี การบ้านการเรือนเก่ง ไม่ว่าจะเย็บปักถักร้อย หรือปรุงอาหาร เธออายุมากแล้ว แต่ยังไม่ได้แต่งงาน ต้นแบบบุคลิกของหม่อมราชวงศ์กีรติ เอาบุคลิกของเจ้าพี่เจ้าน้อง 2-3 พระองค์ (ของพระนางเธอลักษมีลาวัณย์) มารวมกัน
เหตุการณ์ที่ทำให้กุหลาบ สายประดิษฐ์ไปญี่ปุ่นจนได้สถานที่มาเป็นฉากในเรื่อง "ข้างหลังภาพ"
จากการที่กุหลาบ สายประดิษฐ์ใช้ปากกาต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชน ยึดมั่นอุดมการณ์ที่จะสร้างความเป็น ประชาธิปไตยในสยามประเทศ เป็นผู้กล้าที่เขียนบทความ , เรื่องสั้น และ นวนิยายโจมตี "เจ้า" ในสมัยก่อนเปลี่ยนแปลง การปกครอง พ.ศ.2475 หนังสือพิมพ์ที่กุหลาบทำ ถูก"เจ้า" ใช้อำนาจข่มเหงจนต้องปิดแล้วปิดอีกหลายฉบับ กุหลาบ ตกยากและถูกคุกคามจาก"เจ้า" แต่จะหนักหนาสาหัสอย่างไร กุหลาบก็ยังเป็นชายชาติเสือที่ไม่ยอมลบลายตัวเอง กระทั่ง 24 มิถุนายน 2475 เปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบบ"เจ้า" เป็นใหญ่มาเป็น"ราษฎร" เป็นใหญ่ แต่กุหลาบ ต้องผิดหวัง เมื่อความเป็นใหญ่ไม่ได้เป็นของราษฎร หากแต่ตกอยู่ในกำมือของนายทหารบางคน กุหลาบ สายประดิษฐ์จึงใช้ปากกาต่อสู้อีก ตั้งแต่สมัยที่กุหลาบต่อสู้กับ"เจ้า" อาจมี"เจ้า"หลายพระองค์โกรธ-พยาบาท แต่"เจ้า" อย่าง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 และหม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณกลับชื่นชม